Kaders voor professionals
De overheid wil met haar beleid het mogelijk en gemakkelijk maken dat de burger continu zo veel mogelijk gezonde keuzes maakt. De verantwoordelijkheid en uiteindelijke keuze voor een gezonde leefstijl ligt primair bij de burger zelf. Professionals in de soa- en hiv-bestrijding ondersteunen die burger en werken binnen de kaders van internationale afspraken en richtlijnen, Europese afspraken, nationale wet- en regelgeving, behandelingsrichtlijnen en kwaliteitsborging.
Mondiale kaders
UN Millennium Development Goals
Tijdens de Millennium Top van de Verenigde Naties in september 2000 namen de wereldleiders de UN Millennium Development Goals aan: acht verplichtende afspraken om armoede, honger, ziekte, analfabetisme, milieuvervuiling en discriminatie van vrouwen in 2015 te hebben teruggedrongen; deze doelen dragen veelal indirect bij aan de mogelijkheden om hiv en andere soa te bestrijden. Het 6e Millennium Development Goal roept specifiek op tot het stoppen van de verspreiding van hiv/aids en malaria.
UNGASS: Verklaring van Commitment bij hiv/aids
In 2001 is er een bijzondere zitting gehouden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties die voor het eerst geheel over hiv en aids ging. Men besloot daar tot een alomvattende en verplichtende lijst van uitgangspunten en doelen van de mondiale strijd tegen aids. Onder meer spraken de lidstaten af om aanzienlijk meer geld beschikbaar te stellen voor de aidsbestrijding. Verder stelt de verklaring specifieke doelen op het gebied van preventie en zorg: 25% reductie van hiv-prevalentie onder jongeren in 2005 voor de meest getroffen landen en in 2010 wereldwijd. De lidstaten spraken af om uiterlijk in 2003 de mensenrechten van mensen met hiv en aids en van kwetsbare groepen te waarborgen en om een even fundamenteel gewicht toe te kennen aan zowel behandeling en zorg voor mensen met hiv en aids, als aan preventie. Alle lidstaten, ook Nederland, moeten regelmatig rapporteren over hoe zij de aids-bestrijding aanpakken.
GIPA principe: mensen met hiv betrekken
In 1997 startte de Wereld Aids Campagne: een actieplan om de wereldwijde inspanningen van maatschappelijke organisaties in de strijd tegen aids te ondersteunen en te bundelen. De Top in Parijs in 1994 was belangrijk omdat regeringsleiders daar het ‘GIPA-principe’ aannamen: de verplichting om mensen met hiv nauw te betrekken bij het maken van hiv/aids-beleid.
Mondiale richtlijnen
UNAIDS: bevorderen zelfbeschikkingsrecht vrouwen
UNAIDS (het programma van de Verenigde Naties voor hiv en aids) heeft de uitgangspunten en doelen uit de hiervoor genoemde Verklaring van Commitment bij hiv/aids overgenomen. Deze wijst op het feit dat vrouwen onevenredig worden getroffen – door infecties, maar ook door stigmatisering en discriminatie – en benadrukt de noodzaak van het bevorderen van emancipatie en zelfbeschikkingsrecht van vrouwen.
WHO: optimale aanpak van soa- en hiv-bestrijding
De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) adviseert om bij de bestrijding van hiv en andere soa aandacht te schenken aan: identificatie van ziekte of syndroom, behandeling, patiëntenvoorlichting, condoomverstrekking, counseling en partnerwaarschuwing.
ILO: goed omgaan met hiv op het werk
Het ‘Programme on HIV/AIDS and the World of Work’ van de ILO (de internationale arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties) mobiliseert overheden, werkgeversorganisaties en vakbonden om de negatieve gevolgen van hiv/aids op het werk te verminderen. In 2001 is daartoe ‘the ILO Code of Practice on HIV/AIDS and the World of Work’ verschenen.
Europese afpraken
Verdrag van Dublin/Vilnius
In het Verdrag van Dublin in 2004 spraken 55 Europese en Centraal-Aziatische staten de intentie uit om hiv en aids actief te bestrijden: door de toegang van druggebruikers tot spuitomruilprogramma’s te verbeteren, condoomdistributie uit te breiden, de hoge aantallen nieuwe infecties in gevangenissen terug te dringen en methadonprogramma’s voor heroïnegebruikers fors uit te breiden. Ook werd het belang van leiderschap, zowel politiek als maatschappelijk, sterk benadrukt. In Vilnius werden deze afspraken in september 2004, met de tien nieuw toegetreden EU-landen, bevestigd.
Europese Unie hiv/aids beleid
In de aanloop naar de ministeriële conferentie in Vilnius heeft de Europese Commissie maatregelen aangekondigd om hiv en andere soa te bestrijden, in de Unie en in haar omgeving. Zo zijn er aanbevelingen om gezondheidsschade bij druggebruik te voorkomen en om de veiligheid van bloedproducten te bevorderen. De toelating van nieuwe hiv-medicatie wordt bespoedigd; de commissie geeft in het Volksgezondheidsprogramma voor 2005 prioriteit aan kwetsbare groepen, met name aan jongeren, en aan de opleiding van gezondheidswerkers. De Commissie spoort lidstaten aan om de antidiscriminatierichtlijn in arbeidsrelaties volledig te implementeren; er zijn structuurfondsen beschikbaar om sociale uitsluiting en discriminatie tegen te gaan. Het nieuwe European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) zal vanaf mei 2005 het verloop van de hiv-epidemie in Europa gaan volgen en wetenschappelijke expertise bundelen.
Meer informatie over het ECDC
Nationale wet- en regelgeving
WPG: Wet Publieke Gezondheid
Op 1 December 2008 is de Wet Publieke Gezondheid in werking getreden. In deze wet zijn bestaande bepalingen over de infectieziektebestrijding, zoals de Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid, de Infectieziektewet en de Quarantaine wet in één wet opgenomen en geactualiseerd.
Via de WPG blijft de uitvoeringsverantwoordelijkheid van de infectieziektebestrijding bij de gemeente. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft als taak een geharmoniseerde aanpak mogelijk te maken in bepaalde nader omschreven situaties met name bij zeer ernstige infectieziekten of om aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De minister heeft de bevoegdheid om de gemeensten op te dragen om gebruik te maken van de gemeentelijke bevoegdheden. Voor meer informatie zie RIVM website thema wetgeving
WBMV: Wet op Bijzondere Medische Verrichtingen
De behandeling van een hiv-infectie is nog steeds zeer complex. Er zijn twee aandachtspunten: bijwerkingen en het ontstaan van een virus dat resistent wordt voor de bestaande medicijnen. In Nederland zijn de meeste partijen het erover eens dat een optimale behandeling van hiv en een effectieve begeleiding bij die behandeling door experts moeten worden uitgevoerd. Deze expertise kan alleen worden gewaarborgd als een centrum een minimumaantal patiënten heeft. Om die reden heeft het ministerie van VWS de behandeling van hiv per 1 januari 2002 laten vallen onder de Wet op Bijzondere Medische Verrichtingen (WBMV) . Daardoor mag hiv alleen worden behandeld in 24 ziekenhuizen, de hiv-behandelcentra. In het kader van de WBMV zijn de eisen vastgelegd waaraan hiv-behandelcentra moeten voldoen.
Overige nationale wet- en regelgeving
De Kwaliteitswet uit 1996 verplicht instellingen om verantwoorde zorg te bieden; zij moeten dit systematisch en inzichtelijk doen door het ontwikkelen van een op kwaliteit gericht beleid en door het ontwikkelen van een kwaliteitssysteem. De wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG) ziet toe op de kwaliteit van de beroepsuitoefening en beoogt patiënten te beschermen tegen ondeskundig handelen. De Wet Bevolkingsonderzoek (WBO) beschermt mensen tegen bevolkingsonderzoeken die een gevaar kunnen vormen voor de gezondheid. De Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) legt de rechten en plichten vast van patiënten en hulpverleners. De Wet op de Medische Keuringen (WMK) verbiedt de hiv-test bij aanstellingskeuringen. De Gezondheidswet ten slotte legt de organisatie vast van het toezicht van de overheid op de volksgezondheid.
Kwaliteitsbeleid
Behandelingsrichtlijnen
Via behandelingsrichtlijnen brengen beroepsgroepen hun leden op de hoogte van de actuele stand van de wetenschap. Slechts om gegronde redenen mogen artsen afwijken van de richtlijnen die hun beroepsgroep samenstelt. De richtlijnen worden eerst multidisciplinair opgesteld, op basis van internationale richtlijnen van de WHO en op basis van Europese richtlijnen; op basis daarvan formuleren de diverse beroepsgroepen hun eigen versies: bijvoorbeeld de LCI voor de GGD’en en het NHG voor de huisartsen. De curatieve soa/hiv-richtlijnen zijn de laatste jaren geactualiseerd. In 2002 is de multidisciplinaire richtlijn Seksueel Overdraagbare Aandoeningen en Herpes Neonatorum verschenen. In januari 2006 werd een nieuwe Richtlijn Antiretrovirale Behandeling gepubliceerd. Al deze professionele richtlijnen zijn te vinden in de rubriek Richtlijnen.
Kwaliteitsborging
Voor de aanvullende curatieve soa zorg is een Kwaliteitsprofiel en Visitatiereglement GGD-soa poliklinieken ontwikkeld. De verwachting is dat in de loop van 2008 dit kwaliteitssysteem voor de GGD-soa poliklinieken actief is.
Meer informatie is te vinden op de site van het CIb
HKZ
De organisaties in de bestrijding van hiv en andere soa hebben in 2002, onder regie van de stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector (HKZ), normen opgesteld voor de externe toetsing van kwaliteit management systemen in de infectieziektebestrijding. Kwaliteitsaspecten, zoals het kwaliteitsjaarverslag, een systeem voor visitatie, de instelling van een klachtencommissie en -procedure en het bieden van nascholing en intervisie aan de professionals, kunnen door middel van het HKZ-systeem worden bewaakt. In 2008 is het cerificiatieschema infectieziektebestrijding, waaronder het deelschema aanvullende curatieve soa zorg ontwikkeld.
