Een tweetal modellen staan centraal in de soa-en hiv- bestrijding. Dit zijn het transmissiemodel en het soa-filtermodel. Beide modellen geven inzicht in de aangrijpingspunten voor de soa-en hiv-bestrijding. Ze zijn daardoor geschikt voor zowel de ontwikkeling van interventies als de evaluatie van interventies in de soa-en hiv-bestrijding.
Daarnaast dient het soa-consult te voldoen aan de drie C's.
1. Het transmissiemodel
Dit transmissiemodel geeft aan dat er bij de overdracht van hiv en andere soa drie factoren belangrijk zijn.
Kans op overdracht (B)
De eerste factor die bepaalt of hiv en andere soa worden overgedragen, is de kans op overdracht van de ziekteverwekker die hiv of een andere soa veroorzaakt. Deze kans wordt aan de ene kant beïnvloed door de kenmerken van de ziekteverwekker: gonorroe is bijvoorbeeld zeer besmettelijk, hiv veel minder. Aan de andere kant wordt de kans op overdracht beïnvloed door het gedrag van mensen: hoe veilig vrijt men? Wat voor soort seks heeft men? Veel preventieactiviteiten zijn gericht op deze factor, bijvoorbeeld het beïnvloeden van gedrag door voorlichting.
Aantal seksuele partners en contacten (c)
De tweede factor die bepaalt in hoeverre hiv en andere soa worden overgedragen, is het aantal seksuele partners dat men heeft in een bepaalde periode en het aantal keer dat men met hen seksueel contact heeft. Hoe vaker men onveilige seks heeft, met eventueel meerdere sekspartners en hoe korter de periode waarin dit plaatsvindt, hoe groter de kans op transmissie.
Duur infectieuze periode (D)
De laatste factor die bepaalt in hoeverre hiv en andere soa worden overgedragen, is de duur van de infectieuze periode. Een aantal soa is niet meer infectieus op het moment dat de soa effectief is behandeld. Hiv, chronische hepatitis, herpes en genitale wratten zijn echter chronische ziekten. De infectieusiteit van iemand met hiv neemt wel sterk af op het moment dat hij of zij 'effectief' wordt behandeld. Hoe korter de infectieuze periode, hoe kleiner de kans op overdracht. Een voorbeeld van een preventieactiviteit die op dit punt aangrijpt, is het stimuleren van mensen die risico hebben gelopen om zich te laten testen en te behandelen. Er valt op het punt van testen in Nederland nog veel te winnen: naar schatting is de helft van de mensen met hiv niet op de hoogte van het feit dat men hiv-positief is. Veel mensen met een soa hebben geen duidelijke klachten en laten zich ook niet testen, en zijn zich niet bewust van een infectie. Ongeveer tien procent van de mensen die soa-klachten heeft, doet hier niets mee.
De drie beschreven factoren komen terug in de volgende formule: Ro= B x c x D
Het basis vermenigvuldigingscijfer van een infectie (Ro) refereert aan het gemiddelde aantal secundaire infecties gegenereerd door de primaire infectie in een populatie van seksueel actieve mensen. Indien Ro groter is dan 1 is er sprake van een persisterende uitbreiding en verspreiding van de infectie. Zowel het aantal seksuele partners en contacten (c) en de duur van de infectieuze periode (D) zullen in dezelfde tijdseenheid, bijvoorbeeld een jaar, beschreven moeten zijn.
Vroege opsporing en behandeling zijn van invloed op het aantal seksuele partners en contacten en op de duur van de infectieuze periode en hebben hiermee een grote impact. Hetzelfde geldt voor gedragsaanpassingen die door preventie worden gerealiseerd.
Meer informatie
Holmes KK, et al. Sexually Transmitted Diseases. Hoofdstuk 3; Transmission dynamics of sexually transmitted infections. McGrwa-Hill Companies. Third edition. 1999
2. Het soa-filtermodel
Het soa-filtermodel is een instrument voor de kwaliteitscontrole in de soa-bestrijding. Het model beschrijft de stappen in de SOA bestrijding.
Bij elke stap wordt het percentage van geïncludeerde mensen kleiner. Dit betekent dat mensen uit het oog worden verloren (verlies):
- Niet iedereen in de Nederlands populatie vertoont risicogedrag voor het oplopen van soa,
alleen een gedeelte van de mensen die risico loopt, kan worden geïnfecteerd,
- Een deel van de mensen die geïnfecteerd wordt, krijgt geen (duidelijke) klachten, ze zijn asymptomatisch; maar een ander deel ervaart wel degelijk klachten, ze zijn symptomatisch,
- Een deel van de mensen met symptomatische klachten zal geen medische hulp zoeken of dit uitstellen, een ander deel zoekt wel professionele hulp,
- Een gedeelte van hen zal de behandeling krijgen volgens de laatste richtlijnen, maar sommigen worden niet volgens de laatste richtlijnen behandeld of zijn niet therapietrouw,
- Van een deel worden de partner(s) gewaarschuwd en behandeld, maar omdat partnerwaarschuwing uitdagingen met zich meebrengt, gebeurt dit niet bij iedereen, met als risico dat de behandelde patiënt de infectie wederom oploopt van diens partner(s) en/of de infectie zich verder verspreidt naar eventuele anderen,
- Tenslotte is het de vraag of er naast behandeling ook aandacht is besteedt aan counseling ter voorkoming van risicogedrag. Welk percentage van deze laatste groep zal ook veiliger gaan vrijen in de toekomst?
Geïntegreerde aanpak van interventies
Op elk niveau kunnen bepaalde interventies plaatsvinden, die elkaar’s effect in de soa-en hiv-bestrijding vergroten. Voorbeelden zijn: het voorkomen van risicogedrag, het regelmatig laten checken op infecties ook als klachten ontbreken, het bevorderen van de herkenning van klachten, het bevorderen van het tijdig zoeken van medisch hulp bij klachten, het ‘actief testbeleid’ van professionals, de juiste toepassing van behandelingsrichtlijnen, bevordering van therapietrouw en partnerwaarschuwing.
Een geïntegreerd pakket van interventies is nodig om zowel symptomatische als asymptomatische personen te includeren en een positief gevolg te geven aan de soa-en hiv-bestrijding in Nederland.
De drie C’s
Het soa-consult moet voldoen aan de drie C’s: Correct gebruik van de Curatieve richtlijnen, Contact opsporing en behandeling en het Counselen om risico’s te verkleinen. De soa-en hiv-bestrijding is het meest effectief als alle interventies tezamen alle niveaus bestrijken.
Meer informatie over het soa-filtermodel
Proefschrift: Van Bergen JEAM. Population and general practice based studies on sexually transmitted infections in the Netherlands, with a focus on chlamydia trachomatis. Soa Aids Nederland. 2005.
^^
|
Printversie
Navigeer in deze pagina
Het transmissiemodel
Het soa-filtermodel
De drie C's
terug
terug
terug
|
