Om te voorkomen dat alles of juist helemaal niets van de soa- en hiv-preventie wordt verwacht is een realistische blik nodig die zich ervan bewust is dat overdracht niet alleen door individueel gedrag wordt bepaald, die zich richt op de determinanten van gedrag en die zich bewust is dat er naast preventie nog vele andere invloeden op gedrag worden uitgeoefend.
Factoren van invloed op overdracht van hiv en andere soa
Veel preventie van hiv en andere soa richt zich op het individueel gedrag, maar dat is niet de enige factor die bepaalt of er overdracht van soa plaatsvindt. Prevalentie van een infectie in een populatie of netwerk bepaalt mede in welke mate doelgroepleden worden blootgesteld aan een infectie; daarom wordt er met vaccinatie gestreefd naar een vaccinatiegraad in een populatie. De duur van de infectieuze periode is ook van belang; of iemand 1 dag of 1 jaar met een onontdekte infectie rondloopt bepaalt hoeveel anderen er aan blootgesteld kunnen worden; daarom wordt met het actief testbeleid in Nederland ingezet op het zo vroegtijdig mogelijk vinden en waar mogelijk behandelen van infecties. Met gedragsgericht preventie kan worden ingezet op het bevorderen van vaccinatie, het voorkomen van blootstelling aan infecties, het bevorderen van testen en zorgzoekgedrag en het bevorderen van therapietrouw.
Determinanten van gedrag
Van gedragsgerichte preventie wordt vaak verwacht dat het op korte termijn een belangrijke verandering in gezondheid of gedrag kan bewerkstelligen: dat is geen realistische verwachting. Gedragsgerichte preventie richt zich niet direct op de gezondheid (wel of niet hiv/soa-infectie) en ook niet op het seksuele of beschermingsgedrag (wel of niet anale seks of condoomgebruik). Preventie probeert de determinanten van gedrag te beïnvloeden en als dat lukt dan levert het een belangrijke bijdrage aan gewenst gedrag en op termijn meer aan de seksuele gezondheid. Voorbeelden van relevante determinanten van gedrag zijn bijvoorbeeld: kennis over risico’s en manieren om je daartegen te beschermen, risico inschatting, houding ten opzichte van condoomgebruik en vaardigheden in het kopen, bij je hebben, introduceren en daadwerkelijk gebruiken van condooms.
Meer dan preventie alleen
Preventie van hiv en andere soa is ook niet de enige invloed op de determinanten van seksueel- en beschermingsgedrag. Een individu staat bloot aan allerlei andere impulsen in de eigen omgeving (relatie, familie, gemeenschap), keuzes hangen af van het aan- of afwezig zijn van voorzieningen (wachttijd bij een soa poli) en van de kwaliteit van zorg en ondersteuning (een huisarts die goed om kan gaan met seksuele gezondheidsproblematiek), trends in de politiek, mode en media bepalen soms hoe er tegen onderwerpen wordt aangekeken en welke oplossing wel of niet gekozen wordt.
