Wat is PEP?
PEP of ‘post expositie profylaxe’ is een vier weken durende behandeling met hiv-remmende middelen. Deze kan direct na een risicovol seksueel contact of prikaccident gegeven worden om een hiv-infectie te voorkomen. De behandeling dient zo snel mogelijk (binnen maximaal 72 uur, liefst binnen 2 uur) gestart te worden om het risico van infectie zo klein mogelijk te maken. Omdat er aan het nemen van PEP een aantal risico’s kleven, zoals het mogelijk optreden van bijwerkingen en complicaties, moet een goede afweging gemaakt worden over het gelopen risico en de lasten van de behandeling.
De toegang tot PEP na een seks-accident is niet overal hetzelfde geregeld. Het is dus belangrijk dat de zorgverlener die hier mee te maken kan krijgen, weet hoe de toegang in de regio binnen en buiten kantoortijden geregeld is, zodat hij/zij altijd juist en snel kan verwijzen.
Wie komt er in aanmerking voor PEP?
De kans op hiv-infectie na een eenmalig onbeschermd seksueel contact is klein, maar in enkele situaties groot genoeg om actie op te ondernemen. Vooral na onbeschermd receptief anaal en vaginaal contact met een hiv-positieve persoon kan er reden zijn om met PEP te starten. Dit geldt ook voor situaties waarbij het condoom is gescheurd. Als de hiv-status van de bron niet bekend is, maar als hij tot een hoog-risicogroep behoort, bijvoorbeeld bij mannen die seks hebben met mannen (MSM) of bij een bron uit een hoog endemisch gebied, kan ook overwogen worden om met PEP te starten.
Waar is PEP te verkrijgen?
PEP is een combinatie van drie antiretrovirale middelen die dus alleen door aidsbehandelaren mogen worden voorgeschreven. De organisatie van de verstrekking van PEP is de verantwoordelijkheid van de GGD. De toegang tot PEP is in verschillende regio’s anders geregeld. De afdeling infectieziektebestrijding van de plaatselijke GGD kan hierover informatie geven.
Soms heeft de GGD zelf startpakketjes in huis en/of liggen er startpakketjes klaar in de SEH posten van de ziekenhuizen. De aidsbehandelaar zal uiteindelijk de behandeling vervolgen, met uitzondering van Amsterdam, waar de GGD dit doet.
Binnen kantooruren kan de zorgverlener het beste contact opnemen met de GGD. Buiten kantooruren kan verwezen worden naar de eerste hulp van het ziekenhuis of naar de eerste hulp van een hiv behandel centrum, afhankelijk van hoe de toegang geregeld is in de regio.
Wat te doen bij iemand die risico op hiv-infectie door seks heeft gelopen?
- Geruststelling. De kans op besmetting door een eenmalig contact is klein en die kans kan dus nog verder verkleind worden. Er is geen reden voor paniek.
- Snelle en juiste doorverwijzing naar een centrum waar PEP beschikbaar is.
- Afnemen risicoanamnese. Dit kan het beste gedaan worden door een professional die hierin getraind is of hier ervaring mee heeft. De NVAB-richtlijnen kunnen hier als een goede leidraad dienen, maar de beslissing om te starten is uiteindelijk een afweging van de professional met inbreng van de betrokkene. Als er besloten wordt tot het starten van PEP dan dient dit zo snel mogelijk te gebeuren.
- Bij een kans op ongewenste zwangerschap dient de ‘morning after pill’ gegeven worden.
- Indien mogelijk moet de bron op hiv getest worden. Is deze negatief, dan stoppen of niet starten met PEP.
- De cliënt moet zelf ook getest worden. Als die al hiv-positief is dan heeft PEP geen zin.
- Hepatitis B immuunstatus moet worden nagegaan en zonodig moet de cliënt gevaccineerd worden (gratis te verkrijgen in het kader van Hepatitis B vaccinatieprogramma voor risicogroepen door GGD-en uitgevoerd)
- In de daarop volgende vier weken wordt de cliënt regelmatig gezien door de (aids)behandelaar of de GGD, waar bloedcontroles worden verricht om ernstige complicaties uit te sluiten.
- Hiv-consulenten kunnen ondersteuning geven in therapietrouw, counseling op het gebied van angst en onzekerheid en ondersteuning bieden op het gebied van het praktiseren van veilige seks.
- Na één tot twee weken dient een soa-screening plaats te vinden.
- Na drie en zes maanden wordt de hiv-test herhaald om uiteindelijke hiv-infectie uit te sluiten.
- Ook als besloten is om niet te starten met PEP kan er aanleiding zijn tot het uitvoeren van soa-screening na één tot twee weken, hepatitis B vaccinatie en een hiv-test na drie maanden.
Richtlijnen:
